Gebelikte Tarama Testleri

Ne Zaman Yapılır: Gebelik saptandıktan sonra mümkün olan en erken zamanda, genellikle 6-10. haftalar arasında yapılır. Bu testler, gebelik boyunca yapılacak tüm takibin temelini oluşturur.

Amacı: İlk vizit testleri, annenin genel sağlık durumunu, kronik hastalık ve enfeksiyon varlığını, kan grubunu ve olası riskleri belirlemeyi amaçlar. Bu testler sayesinde gebelik süresince özel takip gerektiren durumlar erken dönemde tespit edilebilir.

Neler İçerir: Tam kan sayımı (hemogram) ile anemi ve kan hücreleri değerlendirilir. Kan grubu ve Rh tayini, olası kan uyuşmazlığı riskini belirlemek için yapılır. Açlık kan şekeri, tiroid fonksiyon testleri (TSH), tam idrar tahlili ve idrar kültürü rutin olarak istenir. Hepatit B (HBsAg), Hepatit C (Anti-HCV), HIV ve sifiliz (VDRL/RPR) taramaları anne ve bebek sağlığı açısından önemlidir. Rubella (kızamıkçık) ve Toksoplazma bağışıklık durumu da bu dönemde değerlendirilir.

Kimlere Önerilir: Tüm gebe kadınlara, gebeliğin ilk tespit edildiği anda önerilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Sonuçlar normal sınırlar dışında ise (örneğin anemi, tiroid bozukluğu veya bağışık olmama durumu) hekim ek takip veya önlem planlar; örneğin rubella bağışıklığı yoksa gebelik boyunca temas riskinden kaçınılması önerilir.

Ne Zaman Yapılır: İkili tarama testi 11-14. haftalar arasında, ense kalınlığı (NT) ölçümünün en güvenilir olduğu dönemde yapılır. Fetal DNA testi (NIPT – Non-İnvaziv Prenatal Test) ise 10. haftadan itibaren uygulanabilir.

Amacı: İkili test, bebekte Down sendromu (trizomi 21), trizomi 18 ve trizomi 13 gibi kromozom anomalilerinin görülme olasılığını hesaplayan bir risk tarama testidir; kesin tanı koymaz. Fetal DNA testi ise anne kanında dolaşan serbest fetal DNA parçacıklarını analiz ederek aynı kromozom anomalileri için çok daha yüksek doğrulukta bir tarama sonucu verir.

Nasıl Yapılır: İkili test, anneden alınan kan örneği (PAPP-A ve serbest beta-hCG düzeyleri) ile ultrasonda ölçülen ense kalınlığının (NT) birlikte değerlendirilmesiyle hesaplanır. Fetal DNA testi ise yalnızca anneden alınan bir kan örneğiyle yapılır, ek bir ultrason ölçümü gerektirmez.

Kimlere Önerilir: İkili tarama testi tüm gebelere önerilen standart bir taramadır. Fetal DNA testi; ileri anne yaşı, ikili testte sınırda veya yüksek risk çıkan durumlar, önceki gebelikte kromozom anomalisi öyküsü olanlar için özellikle değerli bir seçenektir, ancak isteyen her gebe tarafından da tercih edilebilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Her iki test de tarama niteliğindedir, kesin tanı koymaz. Yüksek risk sonucu çıkması durumunda kesin tanı için CVS veya amniyosentez gibi invaziv tanısal testler önerilir.

Ne Zaman Yapılır: İkinci trimesterde, genellikle 15-18. haftalar arasında yapılır.

Amacı: Bu test de bir risk tarama testidir; Down sendromu, trizomi 18 ve nöral tüp defekti (spina bifida gibi omurilik-omurga gelişim bozuklukları) riskini değerlendirir. Özellikle ilk trimesterde ikili test veya NIPT yaptırma fırsatı olmayan gebeler için alternatif bir tarama seçeneğidir.

Nasıl Yapılır: Anneden alınan kan örneğinde AFP (alfa-fetoprotein), hCG ve estriol düzeyleri ölçülür (üçlü test); dörtlü testte bunlara inhibin A düzeyi de eklenir. AFP düzeyi özellikle nöral tüp defekti riskini değerlendirmede önemli bir belirteçtir.

Kimlere Önerilir: İlk trimester taraması yaptırmamış olan veya ek değerlendirme istenen gebelere önerilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Yüksek risk sonucu çıkması durumunda, ayrıntılı ultrasonografi ve gerekirse amniyosentez ile ileri değerlendirme yapılması önerilir.

Ne Zaman Yapılır: Gebelik boyunca farklı amaçlarla birden fazla kez yapılır: ilk trimesterde (6-10. hafta) gebelik yaşı ve canlılığın doğrulanması için, 11-14. haftada NT ölçümü için, 18-22. haftada detaylı anomali taraması (ikinci düzey USG) için, ve üçüncü trimesterde büyüme ve doppler değerlendirmesi için.

Amacı: Obstetrik USG, gebelik haftasının doğrulanması, bebeğin kalp atışının izlenmesi, tekil/çoğul gebelik ayrımı, plasenta yerleşimi, amniyon sıvısı miktarı ve bebeğin anatomik yapılarının değerlendirilmesi gibi pek çok amaca hizmet eder.

Nasıl Yapılır: Gebeliğin erken haftalarında transvajinal (vajinal yoldan), ilerleyen haftalarda ise transabdominal (karından) yöntemle uygulanır. Detaylı anomali taramasında bebeğin beyni, kalbi, omurgası, böbrekleri ve diğer organ sistemleri sistematik olarak incelenir.

Kimlere Önerilir: Tüm gebelere, gebelik takibinin standart ve vazgeçilmez bir parçası olarak önerilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: USG bulguları normal sınırlar içinde değerlendirildiğinde ek işlem gerekmez; şüpheli bir bulgu saptanırsa ileri değerlendirme (detaylı fetal ekokardiyografi, genetik danışmanlık gibi) planlanabilir. 

Ne Zaman Yapılır: Standart olarak 24-28. haftalar arasında yapılır. Obezite, ailede diyabet öyküsü veya önceki gebelikte gestasyonel diyabet gibi risk faktörleri olan gebelerde ilk trimesterde de erken tarama yapılabilir.

Amacı: Gestasyonel diyabet (gebelik şekeri) taraması amacıyla yapılır; bu durum hem anne hem de bebek için doğum ve doğum sonrası dönemde çeşitli risklere yol açabileceğinden erken tespiti önemlidir.

Nasıl Yapılır: Türkiye'de sıklıkla iki aşamalı yöntem kullanılır: önce 50 gram glukoz içeren bir sıvı içilir ve 1 saat sonra kan şekeri ölçülür; bu tarama testi yüksek çıkarsa, açlık halinde 75 veya 100 gram glukozla yapılan ve birden fazla kan örneği alınan tanısal OGTT uygulanır. Bazı merkezlerde doğrudan tek aşamalı 75 gram 2 saatlik OGTT tercih edilir.

Kimlere Önerilir: Tüm gebelere 24-28. hafta aralığında önerilir; yüksek riskli gebelerde daha erken dönemde de uygulanabilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Kan şekeri değerleri belirlenen eşiklerin üzerinde çıkarsa gestasyonel diyabet tanısı konur ve beslenme düzenlemesi, gerekirse ilaç tedavisi ile yakın takip başlatılır.

Ne Zaman Yapılır: Kan grubu ve Rh tayini ilk vizitte yapılır; Rh negatif gebelerde antikor taraması (indirekt Coombs testi) ilk vizitte ve tekrar 28. haftada yapılır, gerekiyorsa doğum sonrasında da tekrarlanır.

Amacı: Anne Rh negatif, bebek ise Rh pozitif ise (babadan geçen genle), annenin bağışıklık sisteminin bebeğin kan hücrelerine karşı antikor geliştirmesi (duyarlanma) riski vardır; bu durum sonraki gebeliklerde bebekte ciddi kansızlığa yol açabilir. Anti-D immünoglobulin uygulaması bu duyarlanmayı önlemek amacıyla yapılır.

Nasıl Yapılır: Rh negatif ve duyarlanmamış (indirekt Coombs negatif) gebelere, standart olarak 28. haftada rutin bir doz Anti-D immünoglobulin uygulanır. Doğumdan sonra bebeğin kan grubu Rh pozitif çıkarsa, anneye 72 saat içinde ek bir doz daha uygulanır. Ayrıca düşük, kanama, CVS veya amniyosentez gibi kanama riski taşıyan durumlarda da ek doz gerekebilir.

Kimlere Önerilir: Rh negatif kan grubuna sahip, duyarlanmamış tüm gebelere önerilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Antikor taraması negatif kaldığı sürece rutin uygulama yeterlidir; taramada antikor saptanırsa (duyarlanma gelişmişse) gebelik özel bir risk protokolüyle yakından izlenir.

Ne Zaman Yapılır: Gebeliğin 35-37. haftaları arasında yapılır.

Amacı: Grup B Streptokok, pek çok kadının vajinal veya rektal florasında zararsız şekilde bulunabilen bir bakteridir; ancak doğum sırasında bebeğe geçtiğinde yenidoğanda ciddi enfeksiyonlara yol açabilir. Bu tarama, doğum sırasında bebeğe bulaşma riskini azaltmak amacıyla yapılır.

Nasıl Yapılır: Vajinal ve rektal bölgeden alınan bir sürüntü örneği kültür için laboratuvara gönderilir; sonuç birkaç gün içinde belli olur.

Kimlere Önerilir: Tüm gebelere 35-37. hafta aralığında önerilen standart bir taramadır.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Sonuç pozitif çıkarsa, doğum eylemi başladığında veya suyun geldiği andan itibaren, doğum tamamlanana kadar damar yoluyla antibiyotik profilaksisi uygulanır; bu, yenidoğana bulaşma riskini önemli ölçüde azaltır. 

Ne Zaman Yapılır: CVS, 11-14. haftalar arasında yapılır. Amniyosentez ise genellikle 15-20. haftalar arasında uygulanır.

Amacı: Bu iki test, tarama testlerinin aksine kesin tanı koyan invaziv tanısal işlemlerdir. Bebeğin kromozom yapısını (karyotip) ve bazı genetik hastalıkları doğrudan inceleyerek kesin sonuç verirler.

Nasıl Yapılır: CVS'de, ultrason eşliğinde ince bir iğne veya kateter yardımıyla plasentadan (koryon villus dokusundan) örnek alınır; işlem karından veya bazen serviks yoluyla yapılabilir. Amniyosentezde ise ultrason eşliğinde ince bir iğne ile karından rahime girilerek az miktarda amniyon sıvısı örneği alınır.

Kimlere Önerilir: İkili test, NIPT veya üçlü/dörtlü testte yüksek risk çıkması, ultrasonda yapısal anomali saptanması, ailede bilinen genetik hastalık öyküsü olması veya anne-baba adayının kesin tanı istemesi durumunda önerilir.

Riskler ve Notlar: Her iki işlem de invaziv olduğundan düşük riski taşır; bu risk günümüz uygulamalarında yaklaşık binde 1-3 civarında olup deneyimli ellerde oldukça düşüktür. Nadiren enfeksiyon veya sıvı kaçağı gibi komplikasyonlar da bildirilmiştir. İşlem öncesinde hekim, işlemin riskleri ve alternatifleri hakkında ayrıntılı bilgilendirme yapar ve onam alır. Rh negatif olan ve duyarlanmamış gebelere bu işlemler sonrasında Anti-D immünoglobulin uygulanır.

Sonuçların Değerlendirilmesi: Sonuçlar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde (hızlı yöntemlerle daha kısa sürede) elde edilir ve kromozomal veya genetik bir anomali olup olmadığını kesin olarak gösterir; sonuçlar hekim ve gerekirse bir genetik danışman eşliğinde değerlendirilir.

Bu rehberde yer alan testlerin tamamı, sağlıklı bir gebelik takibinin standart parçalarıdır ve her biri farklı bir amaca hizmet eder. Hangi testlerin, hangi sırayla ve hangi zamanlamayla yapılacağı, gebenin öyküsü, risk faktörleri ve tercihleri doğrultusunda hekim tarafından kişiselleştirilir. Anne adaylarının test sonuçları ve olası ek değerlendirmeler hakkındaki tüm sorularını kendi hekimleriyle paylaşmaları önemle tavsiye edilir.

Bu içerik, Sağlık Bakanlığı'nın "Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliği" ile Hekimlik Meslek Etiği Kuralları çerçevesinde, tedavi edici hizmet reklamı veya talep yaratma amacı taşımaksızın, halkı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte fiyat, kampanya, öncesi/sonrası kıyaslama veya hasta yorumu/memnuniyet paylaşımı bulunmamaktadır. Sayfa üzerinden iletişim formu, yorum alanı veya benzeri bir kanalla kişisel veri toplanması halinde, ayrıca 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na (KVKK) uygun bir Aydınlatma Metni'nin siteye eklenmesi gerekmektedir; bu rehber söz konusu metnin yerini tutmaz. İçeriğin yayına alınmadan önce kurumunuzun hukuk/uyum birimi tarafından güncel mevzuata göre gözden geçirilmesi önerilir.